🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:17:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

पंख, बाजू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्णम्पर्णेपर्णानि
द्वितीयापर्णम्पर्णेपर्णानि
तृतीयापर्णेनपर्णाभ्याम्पर्णैः
चतुर्थीपर्णायपर्णाभ्याम्पर्णेभ्यः
पञ्चमीपर्णात् / पर्णाद्पर्णाभ्याम्पर्णेभ्यः
षष्ठीपर्णस्यपर्णयोःपर्णानाम्
सप्तमीपर्णेपर्णयोःपर्णेषु
सम्बोधनहे पर्णहे पर्णेहे पर्णानि

अर्थ: पंख, बाजू
संस्कृत: पर्याय: पत्र, पलाश, छदन, दल, छद

📚 अमरकोश में:
• पत्ते के नाम (२.४.१४) — पर्याय: पत्र, पलाश, छदन, दल, छद
• ढाक (पलाश) के नाम (२.४.२९) — पर्याय: पलाश, किंशुक, वातपोथ, बेंत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पर्ण (पुंलिङ्ग)

ढाक का पेड़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्णःपर्णौपर्णाः
द्वितीयापर्णम्पर्णौपर्णान्
तृतीयापर्णेनपर्णाभ्याम्पर्णैः
चतुर्थीपर्णायपर्णाभ्याम्पर्णेभ्यः
पञ्चमीपर्णात् / पर्णाद्पर्णाभ्याम्पर्णेभ्यः
षष्ठीपर्णस्यपर्णयोःपर्णानाम्
सप्तमीपर्णेपर्णयोःपर्णेषु
सम्बोधनहे पर्णहे पर्णौहे पर्णाः

अर्थ: ढाक का पेड़
संस्कृत: पर्याय: पत्र, पलाश, छदन, दल, छद

📚 अमरकोश में:
• पत्ते के नाम (२.४.१४) — पर्याय: पत्र, पलाश, छदन, दल, छद
• ढाक (पलाश) के नाम (२.४.२९) — पर्याय: पलाश, किंशुक, वातपोथ, बेंत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें