🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:40:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पावक (पुंलिङ्ग)

आग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापावकःपावकौपावकाः
द्वितीयापावकम्पावकौपावकान्
तृतीयापावकेनपावकाभ्याम्पावकैः
चतुर्थीपावकायपावकाभ्याम्पावकेभ्यः
पञ्चमीपावकात् / पावकाद्पावकाभ्याम्पावकेभ्यः
षष्ठीपावकस्यपावकयोःपावकानाम्
सप्तमीपावकेपावकयोःपावकेषु
सम्बोधनहे पावकहे पावकौहे पावकाः

अर्थ: आग
संस्कृत: पर्याय: अग्नि, वैश्वानर, वह्नि, वीतिहोत्र, धन्ञ्जय

📚 अमरकोश में:
• अग्नि के और नाम (१.१.६६) — पर्याय: आश्रयाश, बृहद्भानु, कृशानु, अनल, रोहिताश्व, वायुसख, शिखावान्, आशुशुक्षणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पावक (नपुंसकलिङ्ग)

आग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापावकम्पावकेपावकानि
द्वितीयापावकम्पावकेपावकानि
तृतीयापावकेनपावकाभ्याम्पावकैः
चतुर्थीपावकायपावकाभ्याम्पावकेभ्यः
पञ्चमीपावकात् / पावकाद्पावकाभ्याम्पावकेभ्यः
षष्ठीपावकस्यपावकयोःपावकानाम्
सप्तमीपावकेपावकयोःपावकेषु
सम्बोधनहे पावकहे पावकेहे पावकानि

अर्थ: आग
संस्कृत: पर्याय: अग्नि, वैश्वानर, वह्नि, वीतिहोत्र, धन्ञ्जय
English: pure, clear, bright, shining, RV.; VS.; AV. (said of Agni, Sūrya and other gods, of water, day and night &c.;

📚 अमरकोश में:
• अग्नि के और नाम (१.१.६६) — पर्याय: आश्रयाश, बृहद्भानु, कृशानु, अनल, रोहिताश्व, वायुसख, शिखावान्, आशुशुक्षणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें