🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:15:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पुरु (पुंलिङ्ग)

अति, प्रचुर, अधिक, बहूत से

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुरुःपुरूपुरवः
द्वितीयापुरुम्पुरूपुरून्
तृतीयापुरुणापुरुभ्याम्पुरुभिः
चतुर्थीपुरवेपुरुभ्याम्पुरुभ्यः
पञ्चमीपुरोःपुरुभ्याम्पुरुभ्यः
षष्ठीपुरोःपुर्वोःपुरूणाम्
सप्तमीपुरौपुर्वोःपुरुषु
सम्बोधनहे पुरोहे पुरूहे पुरवः

अर्थ: अति, प्रचुर, अधिक, बहूत से
संस्कृत: पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

📚 अमरकोश में:
• बहुत/प्रचुर (३.१.६२) — पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु, पुरुहू, भूयिष्ठ, स्फार, भूयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पुरु (स्त्रीलिङ्ग)

अति, प्रचुर, अधिक, बहूत से

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुरुःपुरूपुरवः
द्वितीयापुरुम्पुरूपुरूः
तृतीयापुर्वापुरुभ्याम्पुरुभिः
चतुर्थीपुरवे / पुर्वैपुरुभ्याम्पुरुभ्यः
पञ्चमीपुरोः / पुर्वाःपुरुभ्याम्पुरुभ्यः
षष्ठीपुरोः / पुर्वाःपुर्वोःपुरूणाम्
सप्तमीपुरौ / पुर्वाम्पुर्वोःपुरुषु
सम्बोधनहे पुरोहे पुरूहे पुरवः

अर्थ: अति, प्रचुर, अधिक, बहूत से
संस्कृत: पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

📚 अमरकोश में:
• बहुत/प्रचुर (३.१.६२) — पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु, पुरुहू, भूयिष्ठ, स्फार, भूयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पुरु (नपुंसकलिङ्ग)

अति, प्रचुर, अधिक, बहूत से

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुरुपुरुणीपुरूणि
द्वितीयापुरुपुरुणीपुरूणि
तृतीयापुरुणापुरुभ्याम्पुरुभिः
चतुर्थीपुरुणे / पुरवेपुरुभ्याम्पुरुभ्यः
पञ्चमीपुरुणः / पुरोःपुरुभ्याम्पुरुभ्यः
षष्ठीपुरुणः / पुरोःपुरुणोः / पुर्वोःपुरूणाम्
सप्तमीपुरुणि / पुरौपुरुणोः / पुर्वोःपुरुषु
सम्बोधनहे पुरु / हे पुरोहे पुरुणीहे पुरूणि

अर्थ: अति, प्रचुर, अधिक, बहूत से
संस्कृत: पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

📚 अमरकोश में:
• बहुत/प्रचुर (३.१.६२) — पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु, पुरुहू, भूयिष्ठ, स्फार, भूयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें