🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:34:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पूज्य (पुंलिङ्ग)

आदर का अधिकारी, सम्मान के योग्य, आदरणीय श्रद्धेय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूज्यःपूज्यौपूज्याः
द्वितीयापूज्यम्पूज्यौपूज्यान्
तृतीयापूज्येनपूज्याभ्याम्पूज्यैः
चतुर्थीपूज्यायपूज्याभ्याम्पूज्येभ्यः
पञ्चमीपूज्यात् / पूज्याद्पूज्याभ्याम्पूज्येभ्यः
षष्ठीपूज्यस्यपूज्ययोःपूज्यानाम्
सप्तमीपूज्येपूज्ययोःपूज्येषु
सम्बोधनहे पूज्यहे पूज्यौहे पूज्याः

अर्थ: आदर का अधिकारी, सम्मान के योग्य, आदरणीय श्रद्धेय
संस्कृत: पर्याय: प्रतीक्ष्य

📚 अमरकोश में:
• पूजनीय (३.१.५) — पर्याय: प्रतीक्ष्य
• सत् (३.३.९०) — पर्याय: सत्य, सज्जन, विद्यमान, प्रशंसनीय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पूज्य (नपुंसकलिङ्ग)

आदर का अधिकारी, सम्मान के योग्य, आदरणीय श्रद्धेय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूज्यम्पूज्येपूज्यानि
द्वितीयापूज्यम्पूज्येपूज्यानि
तृतीयापूज्येनपूज्याभ्याम्पूज्यैः
चतुर्थीपूज्यायपूज्याभ्याम्पूज्येभ्यः
पञ्चमीपूज्यात् / पूज्याद्पूज्याभ्याम्पूज्येभ्यः
षष्ठीपूज्यस्यपूज्ययोःपूज्यानाम्
सप्तमीपूज्येपूज्ययोःपूज्येषु
सम्बोधनहे पूज्यहे पूज्येहे पूज्यानि

अर्थ: आदर का अधिकारी, सम्मान के योग्य, आदरणीय श्रद्धेय
संस्कृत: पर्याय: प्रतीक्ष्य

📚 अमरकोश में:
• पूजनीय (३.१.५) — पर्याय: प्रतीक्ष्य
• सत् (३.३.९०) — पर्याय: सत्य, सज्जन, विद्यमान, प्रशंसनीय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें