🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:59:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पोष्य (पुंलिङ्ग)

खिलाये जाने के योग्य, पालन-पोषण किये जाने योग्य, संपालनीय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापोष्यःपोष्यौपोष्याः
द्वितीयापोष्यम्पोष्यौपोष्यान्
तृतीयापोष्येणपोष्याभ्याम्पोष्यैः
चतुर्थीपोष्यायपोष्याभ्याम्पोष्येभ्यः
पञ्चमीपोष्यात् / पोष्याद्पोष्याभ्याम्पोष्येभ्यः
षष्ठीपोष्यस्यपोष्ययोःपोष्याणाम्
सप्तमीपोष्येपोष्ययोःपोष्येषु
सम्बोधनहे पोष्यहे पोष्यौहे पोष्याः

अर्थ: खिलाये जाने के योग्य, पालन-पोषण किये जाने योग्य, संपालनीय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पोष्य (नपुंसकलिङ्ग)

खिलाये जाने के योग्य, पालन-पोषण किये जाने योग्य, संपालनीय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापोष्यम्पोष्येपोष्याणि
द्वितीयापोष्यम्पोष्येपोष्याणि
तृतीयापोष्येणपोष्याभ्याम्पोष्यैः
चतुर्थीपोष्यायपोष्याभ्याम्पोष्येभ्यः
पञ्चमीपोष्यात् / पोष्याद्पोष्याभ्याम्पोष्येभ्यः
षष्ठीपोष्यस्यपोष्ययोःपोष्याणाम्
सप्तमीपोष्येपोष्ययोःपोष्येषु
सम्बोधनहे पोष्यहे पोष्येहे पोष्याणि

अर्थ: खिलाये जाने के योग्य, पालन-पोषण किये जाने योग्य, संपालनीय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें