🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:02:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रभु (पुंलिङ्ग)

बलवान्, मज़बूत, शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रभुःप्रभूप्रभवः
द्वितीयाप्रभुम्प्रभूप्रभून्
तृतीयाप्रभुणाप्रभुभ्याम्प्रभुभिः
चतुर्थीप्रभवेप्रभुभ्याम्प्रभुभ्यः
पञ्चमीप्रभोःप्रभुभ्याम्प्रभुभ्यः
षष्ठीप्रभोःप्रभ्वोःप्रभूणाम्
सप्तमीप्रभौप्रभ्वोःप्रभुषु
सम्बोधनहे प्रभोहे प्रभूहे प्रभवः

अर्थ: बलवान्, मज़बूत, शक्तिशाली
संस्कृत: पर्याय: स्वामिन्, ईश्वर, पति, ईशितृ, अधिभू

📚 अमरकोश में:
• स्वामी के और नाम (३.१.११) — पर्याय: अधिभू, नायक, नेता, परिवृढ, अधिप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रभु (स्त्रीलिङ्ग)

बलवान्, मज़बूत, शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रभुःप्रभूप्रभवः
द्वितीयाप्रभुम्प्रभूप्रभूः
तृतीयाप्रभ्वाप्रभुभ्याम्प्रभुभिः
चतुर्थीप्रभवे / प्रभ्वैप्रभुभ्याम्प्रभुभ्यः
पञ्चमीप्रभोः / प्रभ्वाःप्रभुभ्याम्प्रभुभ्यः
षष्ठीप्रभोः / प्रभ्वाःप्रभ्वोःप्रभूणाम्
सप्तमीप्रभौ / प्रभ्वाम्प्रभ्वोःप्रभुषु
सम्बोधनहे प्रभोहे प्रभूहे प्रभवः

अर्थ: बलवान्, मज़बूत, शक्तिशाली
संस्कृत: पर्याय: स्वामिन्, ईश्वर, पति, ईशितृ, अधिभू

📚 अमरकोश में:
• स्वामी के और नाम (३.१.११) — पर्याय: अधिभू, नायक, नेता, परिवृढ, अधिप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रभु (नपुंसकलिङ्ग)

बलवान्, मज़बूत, शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रभुप्रभुणीप्रभूणि
द्वितीयाप्रभुप्रभुणीप्रभूणि
तृतीयाप्रभुणाप्रभुभ्याम्प्रभुभिः
चतुर्थीप्रभुणे / प्रभवेप्रभुभ्याम्प्रभुभ्यः
पञ्चमीप्रभुणः / प्रभोःप्रभुभ्याम्प्रभुभ्यः
षष्ठीप्रभुणः / प्रभोःप्रभुणोः / प्रभ्वोःप्रभूणाम्
सप्तमीप्रभुणि / प्रभौप्रभुणोः / प्रभ्वोःप्रभुषु
सम्बोधनहे प्रभु / हे प्रभोहे प्रभुणीहे प्रभूणि

अर्थ: बलवान्, मज़बूत, शक्तिशाली
संस्कृत: पर्याय: स्वामिन्, ईश्वर, पति, ईशितृ, अधिभू

📚 अमरकोश में:
• स्वामी के और नाम (३.१.११) — पर्याय: अधिभू, नायक, नेता, परिवृढ, अधिप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें