🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:42:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रवर (पुंलिङ्ग)

मुख्य, प्रधान, सर्वश्रेष्ठ या पूज्य, सर्वोत्तम, श्रीमान्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवरःप्रवरौप्रवराः
द्वितीयाप्रवरम्प्रवरौप्रवरान्
तृतीयाप्रवरेणप्रवराभ्याम्प्रवरैः
चतुर्थीप्रवरायप्रवराभ्याम्प्रवरेभ्यः
पञ्चमीप्रवरात् / प्रवराद्प्रवराभ्याम्प्रवरेभ्यः
षष्ठीप्रवरस्यप्रवरयोःप्रवराणाम्
सप्तमीप्रवरेप्रवरयोःप्रवरेषु
सम्बोधनहे प्रवरहे प्रवरौहे प्रवराः

अर्थ: मुख्य, प्रधान, सर्वश्रेष्ठ या पूज्य, सर्वोत्तम, श्रीमान्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रवर (नपुंसकलिङ्ग)

मुख्य, प्रधान, सर्वश्रेष्ठ या पूज्य, सर्वोत्तम, श्रीमान्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रवरम्प्रवरेप्रवराणि
द्वितीयाप्रवरम्प्रवरेप्रवराणि
तृतीयाप्रवरेणप्रवराभ्याम्प्रवरैः
चतुर्थीप्रवरायप्रवराभ्याम्प्रवरेभ्यः
पञ्चमीप्रवरात् / प्रवराद्प्रवराभ्याम्प्रवरेभ्यः
षष्ठीप्रवरस्यप्रवरयोःप्रवराणाम्
सप्तमीप्रवरेप्रवरयोःप्रवरेषु
सम्बोधनहे प्रवरहे प्रवरेहे प्रवराणि

अर्थ: मुख्य, प्रधान, सर्वश्रेष्ठ या पूज्य, सर्वोत्तम, श्रीमान्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें