🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:07:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रसू (पुंलिङ्ग)

प्रकाशित करने वाला, पैदा करने वाला, जन्म देने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रसूःप्रसुवौप्रसुवः
द्वितीयाप्रसुवम्प्रसुवौप्रसुवः
तृतीयाप्रसुवाप्रसूभ्याम्प्रसूभिः
चतुर्थीप्रसुवेप्रसूभ्याम्प्रसूभ्यः
पञ्चमीप्रसुवःप्रसूभ्याम्प्रसूभ्यः
षष्ठीप्रसुवःप्रसुवोःप्रसुवाम्
सप्तमीप्रसुविप्रसुवोःप्रसूषु
सम्बोधनहे प्रसूःहे प्रसुवौहे प्रसुवः

अर्थ: प्रकाशित करने वाला, पैदा करने वाला, जन्म देने वाला
संस्कृत: पर्याय: जनयित्री, मातृ, जननी

📚 अमरकोश में:
• माता (२.६.२९) — पर्याय: जनयित्री, माता, जननी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रसू (स्त्रीलिङ्ग)

क्विप् माता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रसूःप्रस्वौप्रस्वः
द्वितीयाप्रस्वम्प्रस्वौप्रस्वः
तृतीयाप्रस्वाप्रसूभ्याम्प्रसूभिः
चतुर्थीप्रस्वेप्रसूभ्याम्प्रसूभ्यः
पञ्चमीप्रस्वःप्रसूभ्याम्प्रसूभ्यः
षष्ठीप्रस्वःप्रस्वोःप्रस्वाम्
सप्तमीप्रस्विप्रस्वोःप्रसूषु
सम्बोधनहे प्रसूःहे प्रस्वौहे प्रस्वः

अर्थ: क्विप् माता
संस्कृत: पर्याय: जनयित्री, मातृ, जननी

📚 अमरकोश में:
• माता (२.६.२९) — पर्याय: जनयित्री, माता, जननी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें