🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:17:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्राय (पुंलिङ्ग)

अपगमन, विदायगी, जीवन से प्रयाण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रायःप्रायौप्रायाः
द्वितीयाप्रायम्प्रायौप्रायान्
तृतीयाप्रायेणप्रायाभ्याम्प्रायैः
चतुर्थीप्रायायप्रायाभ्याम्प्रायेभ्यः
पञ्चमीप्रायात् / प्रायाद्प्रायाभ्याम्प्रायेभ्यः
षष्ठीप्रायस्यप्राययोःप्रायाणाम्
सप्तमीप्रायेप्राययोःप्रायेषु
सम्बोधनहे प्रायहे प्रायौहे प्रायाः

अर्थ: अपगमन, विदायगी, जीवन से प्रयाण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्राय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रायम्प्रायेप्रायाणि
द्वितीयाप्रायम्प्रायेप्रायाणि
तृतीयाप्रायेणप्रायाभ्याम्प्रायैः
चतुर्थीप्रायायप्रायाभ्याम्प्रायेभ्यः
पञ्चमीप्रायात् / प्रायाद्प्रायाभ्याम्प्रायेभ्यः
षष्ठीप्रायस्यप्राययोःप्रायाणाम्
सप्तमीप्रायेप्राययोःप्रायेषु
सम्बोधनहे प्रायहे प्रायेहे प्रायाणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें