🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:23:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

प्रौढा (स्त्रीलिङ्ग)

पूरा बढ़ा हुआ, पूर्णविकसित परिपक्व, पका हुआ, पूरा बना हुआ, पूर्ण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रौढाप्रौढेप्रौढाः
द्वितीयाप्रौढाम्प्रौढेप्रौढाः
तृतीयाप्रौढयाप्रौढाभ्याम्प्रौढाभिः
चतुर्थीप्रौढायैप्रौढाभ्याम्प्रौढाभ्यः
पञ्चमीप्रौढायाःप्रौढाभ्याम्प्रौढाभ्यः
षष्ठीप्रौढायाःप्रौढयोःप्रौढानाम्
सप्तमीप्रौढायाम्प्रौढयोःप्रौढासु
सम्बोधनहे प्रौढेहे प्रौढेहे प्रौढाः

अर्थ: पूरा बढ़ा हुआ, पूर्णविकसित परिपक्व, पका हुआ, पूरा बना हुआ, पूर्ण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रौढा (पुंलिङ्ग)

साहसी और बड़ी उम्र की स्त्री, अपने स्वामी के सामने भी निर्भीक और निर्लज्ज, काव्यरचनाओं में वर्णित चार प्रकार की मुख्य स्त्रियों में से एक भेद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रौढाःप्रौढौप्रौढाः
द्वितीयाप्रौढाम्प्रौढौप्रौढः
तृतीयाप्रौढाप्रौढाभ्याम्प्रौढाभिः
चतुर्थीप्रौढेप्रौढाभ्याम्प्रौढाभ्यः
पञ्चमीप्रौढःप्रौढाभ्याम्प्रौढाभ्यः
षष्ठीप्रौढःप्रौढोःप्रौढाम्
सप्तमीप्रौढिप्रौढोःप्रौढासु
सम्बोधनहे प्रौढाःहे प्रौढौहे प्रौढाः

अर्थ: साहसी और बड़ी उम्र की स्त्री, अपने स्वामी के सामने भी निर्भीक और निर्लज्ज, काव्यरचनाओं में वर्णित चार प्रकार की मुख्य स्त्रियों में से एक भेद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

प्रौढा (नपुंसकलिङ्ग)

साहसी और बड़ी उम्र की स्त्री, अपने स्वामी के सामने भी निर्भीक और निर्लज्ज, काव्यरचनाओं में वर्णित चार प्रकार की मुख्य स्त्रियों में से एक भेद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रौढम्प्रौढेप्रौढानि
द्वितीयाप्रौढम्प्रौढेप्रौढानि
तृतीयाप्रौढेनप्रौढाभ्याम्प्रौढैः
चतुर्थीप्रौढायप्रौढाभ्याम्प्रौढेभ्यः
पञ्चमीप्रौढात् / प्रौढाद्प्रौढाभ्याम्प्रौढेभ्यः
षष्ठीप्रौढस्यप्रौढयोःप्रौढानाम्
सप्तमीप्रौढेप्रौढयोःप्रौढेषु
सम्बोधनहे प्रौढहे प्रौढेहे प्रौढानि

अर्थ: साहसी और बड़ी उम्र की स्त्री, अपने स्वामी के सामने भी निर्भीक और निर्लज्ज, काव्यरचनाओं में वर्णित चार प्रकार की मुख्य स्त्रियों में से एक भेद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें