🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:38:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बद्ध (पुंलिङ्ग)

बाँधा हुआ, बंधा हुआ, कसा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबद्धःबद्धौबद्धाः
द्वितीयाबद्धम्बद्धौबद्धान्
तृतीयाबद्धेनबद्धाभ्याम्बद्धैः
चतुर्थीबद्धायबद्धाभ्याम्बद्धेभ्यः
पञ्चमीबद्धात् / बद्धाद्बद्धाभ्याम्बद्धेभ्यः
षष्ठीबद्धस्यबद्धयोःबद्धानाम्
सप्तमीबद्धेबद्धयोःबद्धेषु
सम्बोधनहे बद्धहे बद्धौहे बद्धाः

अर्थ: बाँधा हुआ, बंधा हुआ, कसा हुआ
संस्कृत: पर्याय: कीलित, संयत, सम्दनित, मूत, उद्दित

📚 अमरकोश में:
• बँधा हुआ (३.१.४२) — पर्याय: कीलित, संयत
• बँधा हुआ (३.१.९४) — पर्याय: सन्दानित, मूत, उद्दित, सन्दित, सित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

बाँधा हुआ, बंधा हुआ, कसा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबद्धम्बद्धेबद्धानि
द्वितीयाबद्धम्बद्धेबद्धानि
तृतीयाबद्धेनबद्धाभ्याम्बद्धैः
चतुर्थीबद्धायबद्धाभ्याम्बद्धेभ्यः
पञ्चमीबद्धात् / बद्धाद्बद्धाभ्याम्बद्धेभ्यः
षष्ठीबद्धस्यबद्धयोःबद्धानाम्
सप्तमीबद्धेबद्धयोःबद्धेषु
सम्बोधनहे बद्धहे बद्धेहे बद्धानि

अर्थ: बाँधा हुआ, बंधा हुआ, कसा हुआ
संस्कृत: पर्याय: कीलित, संयत, सम्दनित, मूत, उद्दित

📚 अमरकोश में:
• बँधा हुआ (३.१.४२) — पर्याय: कीलित, संयत
• बँधा हुआ (३.१.९४) — पर्याय: सन्दानित, मूत, उद्दित, सन्दित, सित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें