🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:09:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

बलवत् (पुंलिङ्ग)

मजबूत, शक्तिशाली, ताकतवर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलवान्बलवन्तौबलवन्तः
द्वितीयाबलवन्तम्बलवन्तौबलवतः
तृतीयाबलवताबलवद्भ्याम्बलवद्भिः
चतुर्थीबलवतेबलवद्भ्याम्बलवद्भ्यः
पञ्चमीबलवतःबलवद्भ्याम्बलवद्भ्यः
षष्ठीबलवतःबलवतोःबलवताम्
सप्तमीबलवतिबलवतोःबलवत्सु
सम्बोधनहे बलवन्हे बलवन्तौहे बलवन्तः

अर्थ: मजबूत, शक्तिशाली, ताकतवर
संस्कृत: पर्याय: मांसल, अंसल

📚 अमरकोश में:
• अत्यधिक (३.४.२) — पर्याय: सुष्ठु, किमुत, सु, अति, अतीव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बलवत् (स्त्रीलिङ्ग)

मजबूत, शक्तिशाली, ताकतवर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलवत् / बलवद्बलवतौबलवतः
द्वितीयाबलवतम्बलवतौबलवतः
तृतीयाबलवताबलवद्भ्याम्बलवद्भिः
चतुर्थीबलवतेबलवद्भ्याम्बलवद्भ्यः
पञ्चमीबलवतःबलवद्भ्याम्बलवद्भ्यः
षष्ठीबलवतःबलवतोःबलवताम्
सप्तमीबलवतिबलवतोःबलवत्सु
सम्बोधनहे बलवत् / हे बलवद्हे बलवतौहे बलवतः

अर्थ: मजबूत, शक्तिशाली, ताकतवर
संस्कृत: पर्याय: मांसल, अंसल

📚 अमरकोश में:
• अत्यधिक (३.४.२) — पर्याय: सुष्ठु, किमुत, सु, अति, अतीव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

बलवत् (नपुंसकलिङ्ग)

मजबूत, शक्तिशाली, ताकतवर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबलवत् / बलवद्बलवतीबलवन्ति
द्वितीयाबलवत् / बलवद्बलवतीबलवन्ति
तृतीयाबलवताबलवद्भ्याम्बलवद्भिः
चतुर्थीबलवतेबलवद्भ्याम्बलवद्भ्यः
पञ्चमीबलवतःबलवद्भ्याम्बलवद्भ्यः
षष्ठीबलवतःबलवतोःबलवताम्
सप्तमीबलवतिबलवतोःबलवत्सु
सम्बोधनहे बलवत् / हे बलवद्हे बलवतीहे बलवन्ति

अर्थ: मजबूत, शक्तिशाली, ताकतवर
संस्कृत: पर्याय: मांसल, अंसल

📚 अमरकोश में:
• अत्यधिक (३.४.२) — पर्याय: सुष्ठु, किमुत, सु, अति, अतीव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें