🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:51:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भिन्न (पुंलिङ्ग)

तस्य नः" किसी रत्न में दोष या खोट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभिन्नःभिन्नौभिन्नाः
द्वितीयाभिन्नम्भिन्नौभिन्नान्
तृतीयाभिन्नेनभिन्नाभ्याम्भिन्नैः
चतुर्थीभिन्नायभिन्नाभ्याम्भिन्नेभ्यः
पञ्चमीभिन्नात् / भिन्नाद्भिन्नाभ्याम्भिन्नेभ्यः
षष्ठीभिन्नस्यभिन्नयोःभिन्नानाम्
सप्तमीभिन्नेभिन्नयोःभिन्नेषु
सम्बोधनहे भिन्नहे भिन्नौहे भिन्नाः

अर्थ: तस्य नः" किसी रत्न में दोष या खोट
संस्कृत: पर्याय: दारित, भेदित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भिन्न (नपुंसकलिङ्ग)

लव, खण्ड, टुकड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभिन्नम्भिन्नेभिन्नानि
द्वितीयाभिन्नम्भिन्नेभिन्नानि
तृतीयाभिन्नेनभिन्नाभ्याम्भिन्नैः
चतुर्थीभिन्नायभिन्नाभ्याम्भिन्नेभ्यः
पञ्चमीभिन्नात् / भिन्नाद्भिन्नाभ्याम्भिन्नेभ्यः
षष्ठीभिन्नस्यभिन्नयोःभिन्नानाम्
सप्तमीभिन्नेभिन्नयोःभिन्नेषु
सम्बोधनहे भिन्नहे भिन्नेहे भिन्नानि

अर्थ: लव, खण्ड, टुकड़ा
संस्कृत: पर्याय: दारित, भेदित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें