🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:33:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भीरु (पुंलिङ्ग)

डरपोक, कायर, भयपुक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभीरुःभीरूभीरवः
द्वितीयाभीरुम्भीरूभीरून्
तृतीयाभीरुणाभीरुभ्याम्भीरुभिः
चतुर्थीभीरवेभीरुभ्याम्भीरुभ्यः
पञ्चमीभीरोःभीरुभ्याम्भीरुभ्यः
षष्ठीभीरोःभीर्वोःभीरूणाम्
सप्तमीभीरौभीर्वोःभीरुषु
सम्बोधनहे भीरोहे भीरूहे भीरवः

अर्थ: डरपोक, कायर, भयपुक्त
संस्कृत: पर्याय: शतमूली, बहुसुता, इन्दीवरी, वरी, ऋष्यप्रोक्ता

📚 अमरकोश में:
• स्त्रियों के विशेष (गुणवाचक) नाम (२.६.३) — पर्याय: अंगना, कामिनी, वामलोचना, प्रमदा, मानिनी, कान्ता, ललना, नितम्बिनी
• डरपोक (३.१.२६) — पर्याय: त्रस्त, भीरुक, भीलुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भीरु (स्त्रीलिङ्ग)

डरपोक, कायर, भयपुक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभीरुःभीरूभीरवः
द्वितीयाभीरुम्भीरूभीरूः
तृतीयाभीर्वाभीरुभ्याम्भीरुभिः
चतुर्थीभीरवे / भीर्वैभीरुभ्याम्भीरुभ्यः
पञ्चमीभीरोः / भीर्वाःभीरुभ्याम्भीरुभ्यः
षष्ठीभीरोः / भीर्वाःभीर्वोःभीरूणाम्
सप्तमीभीरौ / भीर्वाम्भीर्वोःभीरुषु
सम्बोधनहे भीरोहे भीरूहे भीरवः

अर्थ: डरपोक, कायर, भयपुक्त
संस्कृत: पर्याय: शतमूली, बहुसुता, इन्दीवरी, वरी, ऋष्यप्रोक्ता

📚 अमरकोश में:
• स्त्रियों के विशेष (गुणवाचक) नाम (२.६.३) — पर्याय: अंगना, कामिनी, वामलोचना, प्रमदा, मानिनी, कान्ता, ललना, नितम्बिनी
• डरपोक (३.१.२६) — पर्याय: त्रस्त, भीरुक, भीलुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भीरु (नपुंसकलिङ्ग)

डरपोक, कायर, भयपुक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभीरुभीरुणीभीरूणि
द्वितीयाभीरुभीरुणीभीरूणि
तृतीयाभीरुणाभीरुभ्याम्भीरुभिः
चतुर्थीभीरुणे / भीरवेभीरुभ्याम्भीरुभ्यः
पञ्चमीभीरुणः / भीरोःभीरुभ्याम्भीरुभ्यः
षष्ठीभीरुणः / भीरोःभीरुणोः / भीर्वोःभीरूणाम्
सप्तमीभीरुणि / भीरौभीरुणोः / भीर्वोःभीरुषु
सम्बोधनहे भीरु / हे भीरोहे भीरुणीहे भीरूणि

अर्थ: डरपोक, कायर, भयपुक्त
संस्कृत: पर्याय: शतमूली, बहुसुता, इन्दीवरी, वरी, ऋष्यप्रोक्ता

📚 अमरकोश में:
• स्त्रियों के विशेष (गुणवाचक) नाम (२.६.३) — पर्याय: अंगना, कामिनी, वामलोचना, प्रमदा, मानिनी, कान्ता, ललना, नितम्बिनी
• डरपोक (३.१.२६) — पर्याय: त्रस्त, भीरुक, भीलुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें