🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:21:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भुक्त (नपुंसकलिङ्ग)

उपभोग करने या खाने की क्रिया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभुक्तम्भुक्तेभुक्तानि
द्वितीयाभुक्तम्भुक्तेभुक्तानि
तृतीयाभुक्तेनभुक्ताभ्याम्भुक्तैः
चतुर्थीभुक्तायभुक्ताभ्याम्भुक्तेभ्यः
पञ्चमीभुक्तात् / भुक्ताद्भुक्ताभ्याम्भुक्तेभ्यः
षष्ठीभुक्तस्यभुक्तयोःभुक्तानाम्
सप्तमीभुक्तेभुक्तयोःभुक्तेषु
सम्बोधनहे भुक्तहे भुक्तेहे भुक्तानि

अर्थ: उपभोग करने या खाने की क्रिया
संस्कृत: पर्याय: भक्षित, चर्वित, लिप्त, प्रत्यवसित, गिलित

📚 अमरकोश में:
• खाया हुआ (३.१.११०) — पर्याय: अभ्यवहृत, अन्न, जग्ध, ग्रस्त, ग्लस्त, अशित, क्षेपिष्ठ, क्षोदिष्ठ, प्रेष्ठ, वरिष्ठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

भुक्त (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभुक्तःभुक्तौभुक्ताः
द्वितीयाभुक्तम्भुक्तौभुक्तान्
तृतीयाभुक्तेनभुक्ताभ्याम्भुक्तैः
चतुर्थीभुक्तायभुक्ताभ्याम्भुक्तेभ्यः
पञ्चमीभुक्तात् / भुक्ताद्भुक्ताभ्याम्भुक्तेभ्यः
षष्ठीभुक्तस्यभुक्तयोःभुक्तानाम्
सप्तमीभुक्तेभुक्तयोःभुक्तेषु
सम्बोधनहे भुक्तहे भुक्तौहे भुक्ताः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: भक्षित, चर्वित, लिप्त, प्रत्यवसित, गिलित

📚 अमरकोश में:
• खाया हुआ (३.१.११०) — पर्याय: अभ्यवहृत, अन्न, जग्ध, ग्रस्त, ग्लस्त, अशित, क्षेपिष्ठ, क्षोदिष्ठ, प्रेष्ठ, वरिष्ठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें