🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:06:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भ्रम (पुंलिङ्ग)

घूमना, टहलना, चहलकदमी करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभ्रमःभ्रमौभ्रमाः
द्वितीयाभ्रमम्भ्रमौभ्रमान्
तृतीयाभ्रमेणभ्रमाभ्याम्भ्रमैः
चतुर्थीभ्रमायभ्रमाभ्याम्भ्रमेभ्यः
पञ्चमीभ्रमात् / भ्रमाद्भ्रमाभ्याम्भ्रमेभ्यः
षष्ठीभ्रमस्यभ्रमयोःभ्रमाणाम्
सप्तमीभ्रमेभ्रमयोःभ्रमेषु
सम्बोधनहे भ्रमहे भ्रमौहे भ्रमाः

अर्थ: घूमना, टहलना, चहलकदमी करना
संस्कृत: पर्याय: भ्रान्ति, मिथ्यामति, विभ्रम

📚 अमरकोश में:
• जल निकलने के मार्ग (१.१०.७) — पर्याय: जलनिर्गम
• घूमना (३.२.९) — पर्याय: भ्रमि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें