🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:18:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मद्र (पुंलिङ्ग)

देश का नाम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामद्रःमद्रौमद्राः
द्वितीयामद्रम्मद्रौमद्रान्
तृतीयामद्रेणमद्राभ्याम्मद्रैः
चतुर्थीमद्रायमद्राभ्याम्मद्रेभ्यः
पञ्चमीमद्रात् / मद्राद्मद्राभ्याम्मद्रेभ्यः
षष्ठीमद्रस्यमद्रयोःमद्राणाम्
सप्तमीमद्रेमद्रयोःमद्रेषु
सम्बोधनहे मद्रहे मद्रौहे मद्राः

अर्थ: देश का नाम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मद्र (नपुंसकलिङ्ग)

हर्ष प्रसन्नता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामद्रम्मद्रेमद्राणि
द्वितीयामद्रम्मद्रेमद्राणि
तृतीयामद्रेणमद्राभ्याम्मद्रैः
चतुर्थीमद्रायमद्राभ्याम्मद्रेभ्यः
पञ्चमीमद्रात् / मद्राद्मद्राभ्याम्मद्रेभ्यः
षष्ठीमद्रस्यमद्रयोःमद्राणाम्
सप्तमीमद्रेमद्रयोःमद्रेषु
सम्बोधनहे मद्रहे मद्रेहे मद्राणि

अर्थ: हर्ष प्रसन्नता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें