🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:43:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मन्दर (पुंलिङ्ग)

धीमा, विलंबकारी, सुस्त

🔎 आपका लिखा रूप मन्दराय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामन्दरःमन्दरौमन्दराः
द्वितीयामन्दरम्मन्दरौमन्दरान्
तृतीयामन्दरेणमन्दराभ्याम्मन्दरैः
चतुर्थीमन्दरायमन्दराभ्याम्मन्दरेभ्यः
पञ्चमीमन्दरात् / मन्दराद्मन्दराभ्याम्मन्दरेभ्यः
षष्ठीमन्दरस्यमन्दरयोःमन्दराणाम्
सप्तमीमन्दरेमन्दरयोःमन्दरेषु
सम्बोधनहे मन्दरहे मन्दरौहे मन्दराः

अर्थ: धीमा, विलंबकारी, सुस्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मन्दर (नपुंसकलिङ्ग)

धीमा, विलंबकारी, सुस्त

🔎 आपका लिखा रूप मन्दराय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामन्दरम्मन्दरेमन्दराणि
द्वितीयामन्दरम्मन्दरेमन्दराणि
तृतीयामन्दरेणमन्दराभ्याम्मन्दरैः
चतुर्थीमन्दरायमन्दराभ्याम्मन्दरेभ्यः
पञ्चमीमन्दरात् / मन्दराद्मन्दराभ्याम्मन्दरेभ्यः
षष्ठीमन्दरस्यमन्दरयोःमन्दराणाम्
सप्तमीमन्दरेमन्दरयोःमन्दरेषु
सम्बोधनहे मन्दरहे मन्दरेहे मन्दराणि

अर्थ: धीमा, विलंबकारी, सुस्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें