🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:23:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

महनीय (पुंलिङ्ग)

सम्मान के योग्य, आदरणीय, प्रतिष्ठित, श्रीमान्, यशस्वी, उदात्त, श्रेष्ठ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहनीयःमहनीयौमहनीयाः
द्वितीयामहनीयम्महनीयौमहनीयान्
तृतीयामहनीयेनमहनीयाभ्याम्महनीयैः
चतुर्थीमहनीयायमहनीयाभ्याम्महनीयेभ्यः
पञ्चमीमहनीयात् / महनीयाद्महनीयाभ्याम्महनीयेभ्यः
षष्ठीमहनीयस्यमहनीययोःमहनीयानाम्
सप्तमीमहनीयेमहनीययोःमहनीयेषु
सम्बोधनहे महनीयहे महनीयौहे महनीयाः

अर्थ: सम्मान के योग्य, आदरणीय, प्रतिष्ठित, श्रीमान्, यशस्वी, उदात्त, श्रेष्ठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

महनीय (नपुंसकलिङ्ग)

सम्मान के योग्य, आदरणीय, प्रतिष्ठित, श्रीमान्, यशस्वी, उदात्त, श्रेष्ठ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहनीयम्महनीयेमहनीयानि
द्वितीयामहनीयम्महनीयेमहनीयानि
तृतीयामहनीयेनमहनीयाभ्याम्महनीयैः
चतुर्थीमहनीयायमहनीयाभ्याम्महनीयेभ्यः
पञ्चमीमहनीयात् / महनीयाद्महनीयाभ्याम्महनीयेभ्यः
षष्ठीमहनीयस्यमहनीययोःमहनीयानाम्
सप्तमीमहनीयेमहनीययोःमहनीयेषु
सम्बोधनहे महनीयहे महनीयेहे महनीयानि

अर्थ: सम्मान के योग्य, आदरणीय, प्रतिष्ठित, श्रीमान्, यशस्वी, उदात्त, श्रेष्ठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें