🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:43:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मूल्य (पुंलिङ्ग)

उखाड़ देने योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूल्यःमूल्यौमूल्याः
द्वितीयामूल्यम्मूल्यौमूल्यान्
तृतीयामूल्येनमूल्याभ्याम्मूल्यैः
चतुर्थीमूल्यायमूल्याभ्याम्मूल्येभ्यः
पञ्चमीमूल्यात् / मूल्याद्मूल्याभ्याम्मूल्येभ्यः
षष्ठीमूल्यस्यमूल्ययोःमूल्यानाम्
सप्तमीमूल्येमूल्ययोःमूल्येषु
सम्बोधनहे मूल्यहे मूल्यौहे मूल्याः

अर्थ: उखाड़ देने योग्य
संस्कृत: पर्याय: वस्न, अवक्रय

📚 अमरकोश में:
• दाम (२.९.८०) — पर्याय: वस्न, अवक्रय
• वेतन के और नाम (२.१०.३९) — पर्याय: भरण्य, भरण, निर्वेश, पण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मूल्य (नपुंसकलिङ्ग)

उखाड़ देने योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूल्यम्मूल्येमूल्यानि
द्वितीयामूल्यम्मूल्येमूल्यानि
तृतीयामूल्येनमूल्याभ्याम्मूल्यैः
चतुर्थीमूल्यायमूल्याभ्याम्मूल्येभ्यः
पञ्चमीमूल्यात् / मूल्याद्मूल्याभ्याम्मूल्येभ्यः
षष्ठीमूल्यस्यमूल्ययोःमूल्यानाम्
सप्तमीमूल्येमूल्ययोःमूल्येषु
सम्बोधनहे मूल्यहे मूल्येहे मूल्यानि

अर्थ: उखाड़ देने योग्य
संस्कृत: पर्याय: वस्न, अवक्रय

📚 अमरकोश में:
• दाम (२.९.८०) — पर्याय: वस्न, अवक्रय
• वेतन के और नाम (२.१०.३९) — पर्याय: भरण्य, भरण, निर्वेश, पण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें