🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:55:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मोचक (पुंलिङ्ग)

भक्त, संन्यासी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामोचकःमोचकौमोचकाः
द्वितीयामोचकम्मोचकौमोचकान्
तृतीयामोचकेनमोचकाभ्याम्मोचकैः
चतुर्थीमोचकायमोचकाभ्याम्मोचकेभ्यः
पञ्चमीमोचकात् / मोचकाद्मोचकाभ्याम्मोचकेभ्यः
षष्ठीमोचकस्यमोचकयोःमोचकानाम्
सप्तमीमोचकेमोचकयोःमोचकेषु
सम्बोधनहे मोचकहे मोचकौहे मोचकाः

अर्थ: भक्त, संन्यासी
संस्कृत: पर्याय: शोभाञ्जन, शिग्रु, तीक्ष्णगन्धक, आक्षीव

📚 अमरकोश में:
• सहजन के नाम (२.४.३१) — पर्याय: शोभांजन, शिग्रु, तीक्ष्णगन्धक, अक्षीव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मोचक (नपुंसकलिङ्ग)

भक्त, संन्यासी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामोचकम्मोचकेमोचकानि
द्वितीयामोचकम्मोचकेमोचकानि
तृतीयामोचकेनमोचकाभ्याम्मोचकैः
चतुर्थीमोचकायमोचकाभ्याम्मोचकेभ्यः
पञ्चमीमोचकात् / मोचकाद्मोचकाभ्याम्मोचकेभ्यः
षष्ठीमोचकस्यमोचकयोःमोचकानाम्
सप्तमीमोचकेमोचकयोःमोचकेषु
सम्बोधनहे मोचकहे मोचकेहे मोचकानि

अर्थ: भक्त, संन्यासी
संस्कृत: पर्याय: शोभाञ्जन, शिग्रु, तीक्ष्णगन्धक, आक्षीव
English: liberating, emancipating, Pañcar.

📚 अमरकोश में:
• सहजन के नाम (२.४.३१) — पर्याय: शोभांजन, शिग्रु, तीक्ष्णगन्धक, अक्षीव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें