🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:38:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मौर्वी (स्त्रीलिङ्ग)

धनुष की डोरी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामौर्वीमौर्व्यौमौर्व्यः
द्वितीयामौर्वीम्मौर्व्यौमौर्वीः
तृतीयामौर्व्यामौर्वीभ्याम्मौर्वीभिः
चतुर्थीमौर्व्यैमौर्वीभ्याम्मौर्वीभ्यः
पञ्चमीमौर्व्याःमौर्वीभ्याम्मौर्वीभ्यः
षष्ठीमौर्व्याःमौर्व्योःमौर्वीणाम्
सप्तमीमौर्व्याम्मौर्व्योःमौर्वीषु
सम्बोधनहे मौर्विहे मौर्व्यौहे मौर्व्यः

अर्थ: धनुष की डोरी

📚 अमरकोश में:
• प्रत्यंचा (२.८.८५) — पर्याय: ज्या, शिंजिनी, गुण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें