🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:10:32 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मौर्वी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मौर्वी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मौर्वी

अर्थ: धनुष की डोरी

व्युत्पत्ति: मूर्वाया विकारः अण् + ङीप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मौर्वी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — मौर्वी (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामौर्वीमौर्व्यौमौर्व्यः
द्वितीयामौर्वीम्मौर्व्यौमौर्वीः
तृतीयामौर्व्यामौर्वीभ्याम्मौर्वीभिः
चतुर्थीमौर्व्यैमौर्वीभ्याम्मौर्वीभ्यः
पञ्चमीमौर्व्याःमौर्वीभ्याम्मौर्वीभ्यः
षष्ठीमौर्व्याःमौर्व्योःमौर्वीणाम्
सप्तमीमौर्व्याम्मौर्व्योःमौर्वीषु
सम्बोधनहे मौर्विहे मौर्व्यौहे मौर्व्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मौर्वी
मौर्वी
maurvī
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
प्रत्यंचा (2.8.85) ज्या · शिंजिनी · गुण
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मौर्वी f. See below.
मौर्वी f. a string or girdle made of Mūrvā (see comp.)
a bow-string, MBh.
(in geom.) the sine of an arc, Sūryas.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (837,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मौर्वी [मूर्वालता तत्तंतुना निर्वृत्ता अण्] 1 {1} A bow-string; मौर्वीकिणांको भुजः Ś. 1. 13; मौर्वी धनुषि चातता R. 1. 19; 18. 48; Ku. 3. 55. --2 A girdle made of Mūrvā grass (to be worn by a kṣatriya); Ms. 2. 42. --3 (In geom.) The chord of an arc; (also मौर्विका).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0881-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मौर्वी स्त्री मूर्वा लता तत्तन्तुना निर्वृत्ता अण् । १ धनुर्गुणे अमरः । २ अजशृङ्ग्याञ्च रत्नमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4766,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मौर्व्वी, स्त्री, (मूर्व्वाया विकारः । मूर्व्वा + “अव- यवे च प्राण्यौषधिवृक्षेभ्यः ।” ४ । ३ । १३५ । इति अण् । ङीप् ।) धनुर्गुणः । इत्यमरः । २ । ८ । ८५ । (यथा, रघुः । १ । १९ । “शास्त्रेष्वकुण्ठिता बुद्धिर्मौर्व्वी धनुषि चातता ॥” अजशृङ्गी । इति रत्नमाला ॥ कोँगा इति भाषा ॥ (मूर्व्वामयी । यथा, पनौ । २ । ४२ । “मौञ्जी त्रिवृत्समा श्लक्ष्णा कार्य्या विप्रस्य मेखला । क्षत्त्रियस्य तु मौर्व्वी ज्या वैश्यस्य शणता- न्तवी ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-790-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मौर्वीमौर्वी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मौर्वी 📚 ➤ धनुष की डोरी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मौर्वी 📚f. See below🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
मौर्वी
प्रत्यंचा (२.८.८५) — ज्या, शिंजिनी, गुण

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬