🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:16:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मौलि (पुंलिङ्ग)

प्रधान, प्रमुख, सर्वोत्तम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामौलिःमौलीमौलयः
द्वितीयामौलिम्मौलीमौलीन्
तृतीयामौलिनामौलिभ्याम्मौलिभिः
चतुर्थीमौलयेमौलिभ्याम्मौलिभ्यः
पञ्चमीमौलेःमौलिभ्याम्मौलिभ्यः
षष्ठीमौलेःमौल्योःमौलीनाम्
सप्तमीमौलौमौल्योःमौलिषु
सम्बोधनहे मौलेहे मौलीहे मौलयः

अर्थ: प्रधान, प्रमुख, सर्वोत्तम
संस्कृत: पर्याय: मुकुट, किरीट, उष्णीष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मौलि (स्त्रीलिङ्ग)

प्रधान, प्रमुख, सर्वोत्तम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामौलिःमौलीमौलयः
द्वितीयामौलिम्मौलीमौलीः
तृतीयामौल्यामौलिभ्याम्मौलिभिः
चतुर्थीमौलये / मौल्यैमौलिभ्याम्मौलिभ्यः
पञ्चमीमौलेः / मौल्याःमौलिभ्याम्मौलिभ्यः
षष्ठीमौलेः / मौल्याःमौल्योःमौलीनाम्
सप्तमीमौलौ / मौल्याम्मौल्योःमौलिषु
सम्बोधनहे मौलेहे मौलीहे मौलयः

अर्थ: प्रधान, प्रमुख, सर्वोत्तम
संस्कृत: पर्याय: मुकुट, किरीट, उष्णीष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मौलि (नपुंसकलिङ्ग)

प्रधान, प्रमुख, सर्वोत्तम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामौलिमौलिनीमौलीनि
द्वितीयामौलिमौलिनीमौलीनि
तृतीयामौलिनामौलिभ्याम्मौलिभिः
चतुर्थीमौलिने / मौलयेमौलिभ्याम्मौलिभ्यः
पञ्चमीमौलिनः / मौलेःमौलिभ्याम्मौलिभ्यः
षष्ठीमौलिनः / मौलेःमौलिनोः / मौल्योःमौलीनाम्
सप्तमीमौलिनि / मौलौमौलिनोः / मौल्योःमौलिषु
सम्बोधनहे मौलि / हे मौलेहे मौलिनीहे मौलीनि

अर्थ: प्रधान, प्रमुख, सर्वोत्तम
संस्कृत: पर्याय: मुकुट, किरीट, उष्णीष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें