🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:39:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यमराजन् (पुंलिङ्ग)

यम (संयत करना, नियंत्रित करना) + राजन् (राजा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायमराजायमराजानौयमराजानः
द्वितीयायमराजानम्यमराजानौयमराज्ञः
तृतीयायमराज्ञायमराजभ्याम्यमराजभिः
चतुर्थीयमराज्ञेयमराजभ्याम्यमराजभ्यः
पञ्चमीयमराज्ञःयमराजभ्याम्यमराजभ्यः
षष्ठीयमराज्ञःयमराज्ञोःयमराज्ञाम्
सप्तमीयमराज्ञि / यमराजनियमराज्ञोःयमराजसु
सम्बोधनहे यमराजन्हे यमराजानौहे यमराजानः

अर्थ: यम (संयत करना, नियंत्रित करना) + राजन् (राजा)
English: king Y°, BhP.

📚 अमरकोश में:
• कृतान्त (३.३.७१) — पर्याय: सिद्धान्त, भाग्य, बुरा
• काल (३.३.२०२) — पर्याय: समय
• कीनाश (३.३.२२६) — पर्याय: कंजूस, किसान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें