🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:58:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यामि (स्त्रीलिङ्ग)

बहन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायामिःयामीयामयः
द्वितीयायामिम्यामीयामीः
तृतीयायाम्यायामिभ्याम्यामिभिः
चतुर्थीयामये / याम्यैयामिभ्याम्यामिभ्यः
पञ्चमीयामेः / याम्याःयामिभ्याम्यामिभ्यः
षष्ठीयामेः / याम्याःयाम्योःयामीनाम्
सप्तमीयामौ / याम्याम्याम्योःयामिषु
सम्बोधनहे यामेहे यामीहे यामयः

अर्थ: बहन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यामि (पुंलिङ्ग)

दक्षिणी दिशा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायामिःयामीयामयः
द्वितीयायामिम्यामीयामीन्
तृतीयायामिनायामिभ्याम्यामिभिः
चतुर्थीयामयेयामिभ्याम्यामिभ्यः
पञ्चमीयामेःयामिभ्याम्यामिभ्यः
षष्ठीयामेःयाम्योःयामीनाम्
सप्तमीयामौयाम्योःयामिषु
सम्बोधनहे यामेहे यामीहे यामयः

अर्थ: दक्षिणी दिशा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें