🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:56:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रहस्य (पुंलिङ्ग)

गुप्र, निजी, प्रच्छन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारहस्यःरहस्यौरहस्याः
द्वितीयारहस्यम्रहस्यौरहस्यान्
तृतीयारहस्येनरहस्याभ्याम्रहस्यैः
चतुर्थीरहस्यायरहस्याभ्याम्रहस्येभ्यः
पञ्चमीरहस्यात् / रहस्याद्रहस्याभ्याम्रहस्येभ्यः
षष्ठीरहस्यस्यरहस्ययोःरहस्यानाम्
सप्तमीरहस्येरहस्ययोःरहस्येषु
सम्बोधनहे रहस्यहे रहस्यौहे रहस्याः

अर्थ: गुप्र, निजी, प्रच्छन्न
संस्कृत: पर्याय: उपनिषद्, गुह्य, मिथः

📚 अमरकोश में:
• गुह्य (३.३.१६२) — पर्याय: गुप्तांग
• उपनिषद् (३.३.१००) — पर्याय: धर्म, शरद्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रहस्य (नपुंसकलिङ्ग)

गुप्र, निजी, प्रच्छन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारहस्यम्रहस्येरहस्यानि
द्वितीयारहस्यम्रहस्येरहस्यानि
तृतीयारहस्येनरहस्याभ्याम्रहस्यैः
चतुर्थीरहस्यायरहस्याभ्याम्रहस्येभ्यः
पञ्चमीरहस्यात् / रहस्याद्रहस्याभ्याम्रहस्येभ्यः
षष्ठीरहस्यस्यरहस्ययोःरहस्यानाम्
सप्तमीरहस्येरहस्ययोःरहस्येषु
सम्बोधनहे रहस्यहे रहस्येहे रहस्यानि

अर्थ: गुप्र, निजी, प्रच्छन्न
संस्कृत: पर्याय: उपनिषद्, गुह्य, मिथः

📚 अमरकोश में:
• गुह्य (३.३.१६२) — पर्याय: गुप्तांग
• उपनिषद् (३.३.१००) — पर्याय: धर्म, शरद्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें