🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:43:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुक्म (पुंलिङ्ग)

उज्ज्वल, चमकदार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुक्मःरुक्मौरुक्माः
द्वितीयारुक्मम्रुक्मौरुक्मान्
तृतीयारुक्मेणरुक्माभ्याम्रुक्मैः
चतुर्थीरुक्मायरुक्माभ्याम्रुक्मेभ्यः
पञ्चमीरुक्मात् / रुक्माद्रुक्माभ्याम्रुक्मेभ्यः
षष्ठीरुक्मस्यरुक्मयोःरुक्माणाम्
सप्तमीरुक्मेरुक्मयोःरुक्मेषु
सम्बोधनहे रुक्महे रुक्मौहे रुक्माः

अर्थ: उज्ज्वल, चमकदार
संस्कृत: पर्याय: स्वर्ण, सुवर्ण, कनक, हिरण्य, हेमन्

📚 अमरकोश में:
• सोने के और नाम (२.९.९५) — पर्याय: चामीकर, जातरूप, महारजत, कांचन, कार्तस्वर, जाम्बूनद, अष्टापद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रुक्म (नपुंसकलिङ्ग)

उज्ज्वल, चमकदार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुक्मम्रुक्मेरुक्माणि
द्वितीयारुक्मम्रुक्मेरुक्माणि
तृतीयारुक्मेणरुक्माभ्याम्रुक्मैः
चतुर्थीरुक्मायरुक्माभ्याम्रुक्मेभ्यः
पञ्चमीरुक्मात् / रुक्माद्रुक्माभ्याम्रुक्मेभ्यः
षष्ठीरुक्मस्यरुक्मयोःरुक्माणाम्
सप्तमीरुक्मेरुक्मयोःरुक्मेषु
सम्बोधनहे रुक्महे रुक्मेहे रुक्माणि

अर्थ: उज्ज्वल, चमकदार
संस्कृत: पर्याय: स्वर्ण, सुवर्ण, कनक, हिरण्य, हेमन्

📚 अमरकोश में:
• सोने के और नाम (२.९.९५) — पर्याय: चामीकर, जातरूप, महारजत, कांचन, कार्तस्वर, जाम्बूनद, अष्टापद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें