🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:51:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रुषा (स्त्रीलिङ्ग)

क्रोध, रोष्, गुस्सा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुषारुषेरुषाः
द्वितीयारुषाम्रुषेरुषाः
तृतीयारुषयारुषाभ्याम्रुषाभिः
चतुर्थीरुषायैरुषाभ्याम्रुषाभ्यः
पञ्चमीरुषायाःरुषाभ्याम्रुषाभ्यः
षष्ठीरुषायाःरुषयोःरुषाणाम्
सप्तमीरुषायाम्रुषयोःरुषासु
सम्बोधनहे रुषेहे रुषेहे रुषाः

अर्थ: क्रोध, रोष्, गुस्सा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रुष् (स्त्रीलिङ्ग)

क्रोध, रोष्, गुस्सा

🔎 आपका लिखा रूप रुषा = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारुट् / रुड्रुषौरुषः
द्वितीयारुषम्रुषौरुषः
तृतीयारुषारुड्भ्याम्रुड्भिः
चतुर्थीरुषेरुड्भ्याम्रुड्भ्यः
पञ्चमीरुषःरुड्भ्याम्रुड्भ्यः
षष्ठीरुषःरुषोःरुषाम्
सप्तमीरुषिरुषोःरुट्त्सु / रुट्सु
सम्बोधनहे रुट् / हे रुड्हे रुषौहे रुषः

अर्थ: क्रोध, रोष्, गुस्सा
संस्कृत: कोपः

📚 अमरकोश में:
• क्रोध के नाम (१.७.२७) — पर्याय: कोप, क्रोध, अमर्ष, रोष, प्रतिघ, क्रुध्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें