🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:49:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

सौ हजार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालक्षम्लक्षेलक्षाणि
द्वितीयालक्षम्लक्षेलक्षाणि
तृतीयालक्षेणलक्षाभ्याम्लक्षैः
चतुर्थीलक्षायलक्षाभ्याम्लक्षेभ्यः
पञ्चमीलक्षात् / लक्षाद्लक्षाभ्याम्लक्षेभ्यः
षष्ठीलक्षस्यलक्षयोःलक्षाणाम्
सप्तमीलक्षेलक्षयोःलक्षेषु
सम्बोधनहे लक्षहे लक्षेहे लक्षाणि

अर्थ: सौ हजार
संस्कृत: पर्याय: लक्ष्य, शरव्य, अपदेश

📚 अमरकोश में:
• निशाना (२.८.८६) — पर्याय: लक्ष्य, शरव्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लक्ष (पुंलिङ्ग)

सौ हजार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालक्षःलक्षौलक्षाः
द्वितीयालक्षम्लक्षौलक्षान्
तृतीयालक्षेणलक्षाभ्याम्लक्षैः
चतुर्थीलक्षायलक्षाभ्याम्लक्षेभ्यः
पञ्चमीलक्षात् / लक्षाद्लक्षाभ्याम्लक्षेभ्यः
षष्ठीलक्षस्यलक्षयोःलक्षाणाम्
सप्तमीलक्षेलक्षयोःलक्षेषु
सम्बोधनहे लक्षहे लक्षौहे लक्षाः

अर्थ: सौ हजार
संस्कृत: पर्याय: लक्ष्य, शरव्य, अपदेश
English: or n. (prob. fr. √ लग् as ‘that which is attached or fixed’) a mark, sign, token, (esp.) a mark to aim at, tar

📚 अमरकोश में:
• निशाना (२.८.८६) — पर्याय: लक्ष्य, शरव्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें