🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:48:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लङ्गिन् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालङ्गीलङ्गिनौलङ्गिनः
द्वितीयालङ्गिनम्लङ्गिनौलङ्गिनः
तृतीयालङ्गिनालङ्गिभ्याम्लङ्गिभिः
चतुर्थीलङ्गिनेलङ्गिभ्याम्लङ्गिभ्यः
पञ्चमीलङ्गिनःलङ्गिभ्याम्लङ्गिभ्यः
षष्ठीलङ्गिनःलङ्गिनोःलङ्गिनाम्
सप्तमीलङ्गिनिलङ्गिनोःलङ्गिषु
सम्बोधनहे लङ्गिन्हे लङ्गिनौहे लङ्गिनः

अर्थ: —
English: lame, limping, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लङ्गिन् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालङ्गिलङ्गिनीलङ्गीनि
द्वितीयालङ्गिलङ्गिनीलङ्गीनि
तृतीयालङ्गिनालङ्गिभ्याम्लङ्गिभिः
चतुर्थीलङ्गिनेलङ्गिभ्याम्लङ्गिभ्यः
पञ्चमीलङ्गिनःलङ्गिभ्याम्लङ्गिभ्यः
षष्ठीलङ्गिनःलङ्गिनोःलङ्गिनाम्
सप्तमीलङ्गिनिलङ्गिनोःलङ्गिषु
सम्बोधनहे लङ्गिन् / हे लङ्गिहे लङ्गिनीहे लङ्गीनि

अर्थ: —
English: lame, limping, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें