🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:07:19 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लङ्गि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लङ्गि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लङ्गि

अर्थ: जाना

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लङ्ग् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. लङ्गिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. लङ्गिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  4. लङ्गिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लङ्ग् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअलङ्गीत् / अलङ्गीद्अलङ्गिष्टाम्अलङ्गिषुः
मध्यमअलङ्गीःअलङ्गिष्टम्अलङ्गिष्ट
उत्तमअलङ्गिषम्अलङ्गिष्वअलङ्गिष्म

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लङ्गति · लिट्: ललङ्ग · लुट्: लङ्गिता · लृट्: लङ्गिष्यति · लोट्: लङ्गतात् · लङ्: अलङ्गत् · विधिलिङ्: लङ्गेत् · आशीर्लिङ्: लङ्ग्यात् · लुङ्: अलङ्गीत् · लृङ्: अलङ्गिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लङ्गन · ण्वुल्: लङ्गकः · तृच्: लङ्गिता · ण्यत्: लङ्ग्यः · तव्य: लङ्गितव्यः · अनीयर्: लङ्गनीयः · क्त: लङ्गितः · क्तवतु: लङ्गितवान् · शतृ: लङ्गन् · स्य-शतृ: लङ्गिष्यन् · क्त्वा: लङ्गित्वा · ल्यप्: प्रलङ्ग्य · तुमुन्: लङ्गितुम् · णमुल्: लङ्गम् · घञ्: लङ्गः · क्तिन्: लङ्क्ति · क्वसु: ललङ्ग्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लङ्ग्
लङ्ग्
laṅg
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लङ्ग् cl. 1. P. लङ्गति, to go, Dhātup. v, 37; Nir. vi, 26; to limp, Vop. (cf. 2. वि-लगित).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (895,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लंग् {c1c} P. (लंगति) 1 To go. --2 To go lame, limp.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0922-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लङ्गिलङ्ग् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: लङ्गिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | लङ्गिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लङ्गि 📚 ➤ जाना
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लङ्ग् 📚cl. 1. P. लङ्गति, to go, Dhātup. v, 37; Nir. vi, 26; to limp, Vop. (cf…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें