🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:56:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लव (पुंलिङ्ग)

उत्पाटन, उल्लुंचन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालवःलवौलवाः
द्वितीयालवम्लवौलवान्
तृतीयालवेनलवाभ्याम्लवैः
चतुर्थीलवायलवाभ्याम्लवेभ्यः
पञ्चमीलवात् / लवाद्लवाभ्याम्लवेभ्यः
षष्ठीलवस्यलवयोःलवानाम्
सप्तमीलवेलवयोःलवेषु
सम्बोधनहे लवहे लवौहे लवाः

अर्थ: उत्पाटन, उल्लुंचन
संस्कृत: पर्याय: स्तोक, अल्प, क्षुल्लक, सूक्ष्म, श्लक्ष्ण

📚 अमरकोश में:
• (फ़सल) काटना (३.२.२४) — पर्याय: अभिलाव, लवन
• थोड़ा अंश (३.१.६१) — पर्याय: मात्रा, त्रुटि, लेश, कण, अणु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लव (नपुंसकलिङ्ग)

लौंग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालवम्लवेलवानि
द्वितीयालवम्लवेलवानि
तृतीयालवेनलवाभ्याम्लवैः
चतुर्थीलवायलवाभ्याम्लवेभ्यः
पञ्चमीलवात् / लवाद्लवाभ्याम्लवेभ्यः
षष्ठीलवस्यलवयोःलवानाम्
सप्तमीलवेलवयोःलवेषु
सम्बोधनहे लवहे लवेहे लवानि

अर्थ: लौंग
संस्कृत: पर्याय: स्तोक, अल्प, क्षुल्लक, सूक्ष्म, श्लक्ष्ण

📚 अमरकोश में:
• (फ़सल) काटना (३.२.२४) — पर्याय: अभिलाव, लवन
• थोड़ा अंश (३.१.६१) — पर्याय: मात्रा, त्रुटि, लेश, कण, अणु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें