🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:32:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लुब्ध (पुंलिङ्ग)

लालची, लोभी, लोलुप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालुब्धःलुब्धौलुब्धाः
द्वितीयालुब्धम्लुब्धौलुब्धान्
तृतीयालुब्धेनलुब्धाभ्याम्लुब्धैः
चतुर्थीलुब्धायलुब्धाभ्याम्लुब्धेभ्यः
पञ्चमीलुब्धात् / लुब्धाद्लुब्धाभ्याम्लुब्धेभ्यः
षष्ठीलुब्धस्यलुब्धयोःलुब्धानाम्
सप्तमीलुब्धेलुब्धयोःलुब्धेषु
सम्बोधनहे लुब्धहे लुब्धौहे लुब्धाः

अर्थ: लालची, लोभी, लोलुप
संस्कृत: पर्याय: गृध्नु, गर्धन, अभिलाषुक, तृष्णज्

📚 अमरकोश में:
• लोभी (३.१.२२) — पर्याय: गृध्नु, गर्धन, अभिलाषुक, तृष्णज्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लुब्ध (नपुंसकलिङ्ग)

लालची, लोभी, लोलुप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालुब्धम्लुब्धेलुब्धानि
द्वितीयालुब्धम्लुब्धेलुब्धानि
तृतीयालुब्धेनलुब्धाभ्याम्लुब्धैः
चतुर्थीलुब्धायलुब्धाभ्याम्लुब्धेभ्यः
पञ्चमीलुब्धात् / लुब्धाद्लुब्धाभ्याम्लुब्धेभ्यः
षष्ठीलुब्धस्यलुब्धयोःलुब्धानाम्
सप्तमीलुब्धेलुब्धयोःलुब्धेषु
सम्बोधनहे लुब्धहे लुब्धेहे लुब्धानि

अर्थ: लालची, लोभी, लोलुप
संस्कृत: पर्याय: गृध्नु, गर्धन, अभिलाषुक, तृष्णज्

📚 अमरकोश में:
• लोभी (३.१.२२) — पर्याय: गृध्नु, गर्धन, अभिलाषुक, तृष्णज्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें