🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:56:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वत्सल (पुंलिङ्ग)

बच्चों को प्यार करने वाला, बच्चों के प्रति स्नेहशील

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावत्सलःवत्सलौवत्सलाः
द्वितीयावत्सलम्वत्सलौवत्सलान्
तृतीयावत्सलेनवत्सलाभ्याम्वत्सलैः
चतुर्थीवत्सलायवत्सलाभ्याम्वत्सलेभ्यः
पञ्चमीवत्सलात् / वत्सलाद्वत्सलाभ्याम्वत्सलेभ्यः
षष्ठीवत्सलस्यवत्सलयोःवत्सलानाम्
सप्तमीवत्सलेवत्सलयोःवत्सलेषु
सम्बोधनहे वत्सलहे वत्सलौहे वत्सलाः

अर्थ: बच्चों को प्यार करने वाला, बच्चों के प्रति स्नेहशील
संस्कृत: पर्याय: स्निग्ध

📚 अमरकोश में:
• स्नेहशील (३.१.१४) — पर्याय: स्निग्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वत्सल (नपुंसकलिङ्ग)

बच्चों को प्यार करने वाला, बच्चों के प्रति स्नेहशील

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावत्सलम्वत्सलेवत्सलानि
द्वितीयावत्सलम्वत्सलेवत्सलानि
तृतीयावत्सलेनवत्सलाभ्याम्वत्सलैः
चतुर्थीवत्सलायवत्सलाभ्याम्वत्सलेभ्यः
पञ्चमीवत्सलात् / वत्सलाद्वत्सलाभ्याम्वत्सलेभ्यः
षष्ठीवत्सलस्यवत्सलयोःवत्सलानाम्
सप्तमीवत्सलेवत्सलयोःवत्सलेषु
सम्बोधनहे वत्सलहे वत्सलेहे वत्सलानि

अर्थ: बच्चों को प्यार करने वाला, बच्चों के प्रति स्नेहशील
संस्कृत: पर्याय: स्निग्ध

📚 अमरकोश में:
• स्नेहशील (३.१.१४) — पर्याय: स्निग्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें