🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:08:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वासव (पुंलिङ्ग)

वसुरेव स्वार्थे अण्, वसूनि सन्त्यस्य अण्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावासवःवासवौवासवाः
द्वितीयावासवम्वासवौवासवान्
तृतीयावासवेनवासवाभ्याम्वासवैः
चतुर्थीवासवायवासवाभ्याम्वासवेभ्यः
पञ्चमीवासवात् / वासवाद्वासवाभ्याम्वासवेभ्यः
षष्ठीवासवस्यवासवयोःवासवानाम्
सप्तमीवासवेवासवयोःवासवेषु
सम्बोधनहे वासवहे वासवौहे वासवाः

अर्थ: वसुरेव स्वार्थे अण्, वसूनि सन्त्यस्य अण्
संस्कृत: पर्याय: इन्द्र, मरुत्वत्, मघवन्, बिडौजस्, पाकशासन

📚 अमरकोश में:
• इन्द्र के और नाम (१.१.५३) — पर्याय: सुत्रामा, गोत्रभित्, वज्री, वृत्रहा, वृषा, वास्तोष्पति, सुरपति, बलाराति, शचीपति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वासव (नपुंसकलिङ्ग)

वसुरेव स्वार्थे अण्, वसूनि सन्त्यस्य अण्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावासवम्वासवेवासवानि
द्वितीयावासवम्वासवेवासवानि
तृतीयावासवेनवासवाभ्याम्वासवैः
चतुर्थीवासवायवासवाभ्याम्वासवेभ्यः
पञ्चमीवासवात् / वासवाद्वासवाभ्याम्वासवेभ्यः
षष्ठीवासवस्यवासवयोःवासवानाम्
सप्तमीवासवेवासवयोःवासवेषु
सम्बोधनहे वासवहे वासवेहे वासवानि

अर्थ: वसुरेव स्वार्थे अण्, वसूनि सन्त्यस्य अण्
संस्कृत: पर्याय: इन्द्र, मरुत्वत्, मघवन्, बिडौजस्, पाकशासन

📚 अमरकोश में:
• इन्द्र के और नाम (१.१.५३) — पर्याय: सुत्रामा, गोत्रभित्, वज्री, वृत्रहा, वृषा, वास्तोष्पति, सुरपति, बलाराति, शचीपति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें