🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:16:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विदारी (स्त्रीलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + दारी (ङीप् दरार)

🔎 आपका लिखा रूप विदारी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदारीविदार्यौविदार्यः
द्वितीयाविदारीम्विदार्यौविदारीः
तृतीयाविदार्याविदारीभ्याम्विदारीभिः
चतुर्थीविदार्यैविदारीभ्याम्विदारीभ्यः
पञ्चमीविदार्याःविदारीभ्याम्विदारीभ्यः
षष्ठीविदार्याःविदार्योःविदारीणाम्
सप्तमीविदार्याम्विदार्योःविदारीषु
सम्बोधनहे विदारिहे विदार्यौहे विदार्यः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + दारी (ङीप् दरार)
संस्कृत: कृष्णभूकूश्माण्डः · पर्याय: क्षीरशुक्ला, इक्षुगन्धा, क्रोष्ट्री, सिता

📚 अमरकोश में:
• विदारीकन्द (भू-कूष्माण्ड) के नाम (२.४.११०) — पर्याय: क्षीरशुक्ला, इक्षुगन्धा, क्रोष्टी, सिता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें