🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:49:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विद्या (स्त्रीलिङ्ग)

ज्ञान, अवगम, शिक्षा, विज्ञान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविद्याविद्येविद्याः
द्वितीयाविद्याम्विद्येविद्याः
तृतीयाविद्ययाविद्याभ्याम्विद्याभिः
चतुर्थीविद्यायैविद्याभ्याम्विद्याभ्यः
पञ्चमीविद्यायाःविद्याभ्याम्विद्याभ्यः
षष्ठीविद्यायाःविद्ययोःविद्यानाम्
सप्तमीविद्यायाम्विद्ययोःविद्यासु
सम्बोधनहे विद्येहे विद्येहे विद्याः

अर्थ: ज्ञान, अवगम, शिक्षा, विज्ञान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विद्या (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविद्याःविद्यौविद्याः
द्वितीयाविद्याम्विद्यौविद्यः
तृतीयाविद्याविद्याभ्याम्विद्याभिः
चतुर्थीविद्येविद्याभ्याम्विद्याभ्यः
पञ्चमीविद्यःविद्याभ्याम्विद्याभ्यः
षष्ठीविद्यःविद्योःविद्याम्
सप्तमीविद्यिविद्योःविद्यासु
सम्बोधनहे विद्याःहे विद्यौहे विद्याः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

द्या (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप विद्या = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्याद्येद्याः
द्वितीयाद्याम्द्येद्याः
तृतीयाद्ययाद्याभ्याम्द्याभिः
चतुर्थीद्यायैद्याभ्याम्द्याभ्यः
पञ्चमीद्यायाःद्याभ्याम्द्याभ्यः
षष्ठीद्यायाःद्ययोःद्यानाम्
सप्तमीद्यायाम्द्ययोःद्यासु
सम्बोधनहे द्येहे द्येहे द्याः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें