🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:16:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विशाल (पुंलिङ्ग)

विस्तृत, बड़ा, दूर तक फैला हुआ,प्रशस्त, व्यापक, चौड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविशालःविशालौविशालाः
द्वितीयाविशालम्विशालौविशालान्
तृतीयाविशालेनविशालाभ्याम्विशालैः
चतुर्थीविशालायविशालाभ्याम्विशालेभ्यः
पञ्चमीविशालात् / विशालाद्विशालाभ्याम्विशालेभ्यः
षष्ठीविशालस्यविशालयोःविशालानाम्
सप्तमीविशालेविशालयोःविशालेषु
सम्बोधनहे विशालहे विशालौहे विशालाः

अर्थ: विस्तृत, बड़ा, दूर तक फैला हुआ,प्रशस्त, व्यापक, चौड़ा
संस्कृत: पर्याय: विशङ्कट, पृथु, बृहत्, पृथुल, महत्

📚 अमरकोश में:
• विशाल (३.१.५९) — पर्याय: विशंकट, पृथु, बृहत्, पृथुल, महत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विशाल (नपुंसकलिङ्ग)

विस्तृत, बड़ा, दूर तक फैला हुआ,प्रशस्त, व्यापक, चौड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविशालम्विशालेविशालानि
द्वितीयाविशालम्विशालेविशालानि
तृतीयाविशालेनविशालाभ्याम्विशालैः
चतुर्थीविशालायविशालाभ्याम्विशालेभ्यः
पञ्चमीविशालात् / विशालाद्विशालाभ्याम्विशालेभ्यः
षष्ठीविशालस्यविशालयोःविशालानाम्
सप्तमीविशालेविशालयोःविशालेषु
सम्बोधनहे विशालहे विशालेहे विशालानि

अर्थ: विस्तृत, बड़ा, दूर तक फैला हुआ,प्रशस्त, व्यापक, चौड़ा
संस्कृत: पर्याय: विशङ्कट, पृथु, बृहत्, पृथुल, महत्

📚 अमरकोश में:
• विशाल (३.१.५९) — पर्याय: विशंकट, पृथु, बृहत्, पृथुल, महत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें