🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:16:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वीर (पुंलिङ्ग)

शूर, वीर

🔎 आपका लिखा रूप वीराय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावीरःवीरौवीराः
द्वितीयावीरम्वीरौवीरान्
तृतीयावीरेणवीराभ्याम्वीरैः
चतुर्थीवीरायवीराभ्याम्वीरेभ्यः
पञ्चमीवीरात् / वीराद्वीराभ्याम्वीरेभ्यः
षष्ठीवीरस्यवीरयोःवीराणाम्
सप्तमीवीरेवीरयोःवीरेषु
सम्बोधनहे वीरहे वीरौहे वीराः

अर्थ: शूर, वीर
संस्कृत: नवरसेष्वेकः, वीररसः, शूरः · पर्याय: शृङ्गार, करुणा, अद्भुत, हास्य, भयानक

📚 अमरकोश में:
• शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स और रौद्र (१.७.१८) — पर्याय: शृंगार, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स, रौद्र
• वीर रस (१.७.१९) — पर्याय: उत्साहवर्धन
• वीर (२.८.७७) — पर्याय: शूर, विक्रान्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वीर (नपुंसकलिङ्ग)

शूर, वीर

🔎 आपका लिखा रूप वीराय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावीरम्वीरेवीराणि
द्वितीयावीरम्वीरेवीराणि
तृतीयावीरेणवीराभ्याम्वीरैः
चतुर्थीवीरायवीराभ्याम्वीरेभ्यः
पञ्चमीवीरात् / वीराद्वीराभ्याम्वीरेभ्यः
षष्ठीवीरस्यवीरयोःवीराणाम्
सप्तमीवीरेवीरयोःवीरेषु
सम्बोधनहे वीरहे वीरेहे वीराणि

अर्थ: शूर, वीर
संस्कृत: पर्याय: शृङ्गार, करुणा, अद्भुत, हास्य, भयानक

📚 अमरकोश में:
• शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स और रौद्र (१.७.१८) — पर्याय: शृंगार, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स, रौद्र
• वीर रस (१.७.१९) — पर्याय: उत्साहवर्धन
• वीर (२.८.७७) — पर्याय: शूर, विक्रान्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें