🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:18:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्याल (पुंलिङ्ग)

दुष्ट, दुर्व्यसनी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यालःव्यालौव्यालाः
द्वितीयाव्यालम्व्यालौव्यालान्
तृतीयाव्यालेनव्यालाभ्याम्व्यालैः
चतुर्थीव्यालायव्यालाभ्याम्व्यालेभ्यः
पञ्चमीव्यालात् / व्यालाद्व्यालाभ्याम्व्यालेभ्यः
षष्ठीव्यालस्यव्यालयोःव्यालानाम्
सप्तमीव्यालेव्यालयोःव्यालेषु
सम्बोधनहे व्यालहे व्यालौहे व्यालाः

अर्थ: दुष्ट, दुर्व्यसनी
संस्कृत: पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि

📚 अमरकोश में:
• साँप के और नाम (१.८.७) — पर्याय: आशीविष, विषधर, चक्री, सरीसृप, कुण्डली, गूढपाद्, चक्षुःश्रवा, काकोदर, फणी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्याल (नपुंसकलिङ्ग)

दुष्ट, दुर्व्यसनी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यालम्व्यालेव्यालानि
द्वितीयाव्यालम्व्यालेव्यालानि
तृतीयाव्यालेनव्यालाभ्याम्व्यालैः
चतुर्थीव्यालायव्यालाभ्याम्व्यालेभ्यः
पञ्चमीव्यालात् / व्यालाद्व्यालाभ्याम्व्यालेभ्यः
षष्ठीव्यालस्यव्यालयोःव्यालानाम्
सप्तमीव्यालेव्यालयोःव्यालेषु
सम्बोधनहे व्यालहे व्यालेहे व्यालानि

अर्थ: दुष्ट, दुर्व्यसनी
संस्कृत: पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि

📚 अमरकोश में:
• साँप के और नाम (१.८.७) — पर्याय: आशीविष, विषधर, चक्री, सरीसृप, कुण्डली, गूढपाद्, चक्षुःश्रवा, काकोदर, फणी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें