🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:13:27 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्रज (पुंलिङ्ग)

समुच्चय, संग्रह, रेवड़, समूह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रजःव्रजौव्रजाः
द्वितीयाव्रजम्व्रजौव्रजान्
तृतीयाव्रजेनव्रजाभ्याम्व्रजैः
चतुर्थीव्रजायव्रजाभ्याम्व्रजेभ्यः
पञ्चमीव्रजात् / व्रजाद्व्रजाभ्याम्व्रजेभ्यः
षष्ठीव्रजस्यव्रजयोःव्रजानाम्
सप्तमीव्रजेव्रजयोःव्रजेषु
सम्बोधनहे व्रजहे व्रजौहे व्रजाः

अर्थ: समुच्चय, संग्रह, रेवड़, समूह
संस्कृत: पर्याय: समूह, निवह, व्यूह, सन्दोह, विसर

📚 अमरकोश में:
• समूह के नाम (२.५.४१) — पर्याय: समूह, निवह, व्यूह, सन्दोह, विसर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्रज (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रजम्व्रजेव्रजानि
द्वितीयाव्रजम्व्रजेव्रजानि
तृतीयाव्रजेनव्रजाभ्याम्व्रजैः
चतुर्थीव्रजायव्रजाभ्याम्व्रजेभ्यः
पञ्चमीव्रजात् / व्रजाद्व्रजाभ्याम्व्रजेभ्यः
षष्ठीव्रजस्यव्रजयोःव्रजानाम्
सप्तमीव्रजेव्रजयोःव्रजेषु
सम्बोधनहे व्रजहे व्रजेहे व्रजानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: समूह, निवह, व्यूह, सन्दोह, विसर

📚 अमरकोश में:
• समूह के नाम (२.५.४१) — पर्याय: समूह, निवह, व्यूह, सन्दोह, विसर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें