🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:39:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शयालु (पुंलिङ्ग)

निद्रालु, तन्द्रालु, आलसी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशयालुःशयालूशयालवः
द्वितीयाशयालुम्शयालूशयालून्
तृतीयाशयालुनाशयालुभ्याम्शयालुभिः
चतुर्थीशयालवेशयालुभ्याम्शयालुभ्यः
पञ्चमीशयालोःशयालुभ्याम्शयालुभ्यः
षष्ठीशयालोःशयाल्वोःशयालूनाम्
सप्तमीशयालौशयाल्वोःशयालुषु
सम्बोधनहे शयालोहे शयालूहे शयालवः

अर्थ: निद्रालु, तन्द्रालु, आलसी
संस्कृत: पर्याय: स्वप्नज्, निद्रालु

📚 अमरकोश में:
• सोने के स्वभाव वाला (३.१.३३) — पर्याय: स्वप्नज्, निद्रालु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शयालु (स्त्रीलिङ्ग)

निद्रालु, तन्द्रालु, आलसी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशयालुःशयालूशयालवः
द्वितीयाशयालुम्शयालूशयालूः
तृतीयाशयाल्वाशयालुभ्याम्शयालुभिः
चतुर्थीशयालवे / शयाल्वैशयालुभ्याम्शयालुभ्यः
पञ्चमीशयालोः / शयाल्वाःशयालुभ्याम्शयालुभ्यः
षष्ठीशयालोः / शयाल्वाःशयाल्वोःशयालूनाम्
सप्तमीशयालौ / शयाल्वाम्शयाल्वोःशयालुषु
सम्बोधनहे शयालोहे शयालूहे शयालवः

अर्थ: निद्रालु, तन्द्रालु, आलसी
संस्कृत: पर्याय: स्वप्नज्, निद्रालु

📚 अमरकोश में:
• सोने के स्वभाव वाला (३.१.३३) — पर्याय: स्वप्नज्, निद्रालु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शयालु (नपुंसकलिङ्ग)

निद्रालु, तन्द्रालु, आलसी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशयालुशयालुनीशयालूनि
द्वितीयाशयालुशयालुनीशयालूनि
तृतीयाशयालुनाशयालुभ्याम्शयालुभिः
चतुर्थीशयालुने / शयालवेशयालुभ्याम्शयालुभ्यः
पञ्चमीशयालुनः / शयालोःशयालुभ्याम्शयालुभ्यः
षष्ठीशयालुनः / शयालोःशयालुनोः / शयाल्वोःशयालूनाम्
सप्तमीशयालुनि / शयालौशयालुनोः / शयाल्वोःशयालुषु
सम्बोधनहे शयालु / हे शयालोहे शयालुनीहे शयालूनि

अर्थ: निद्रालु, तन्द्रालु, आलसी
संस्कृत: पर्याय: स्वप्नज्, निद्रालु

📚 अमरकोश में:
• सोने के स्वभाव वाला (३.१.३३) — पर्याय: स्वप्नज्, निद्रालु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें