🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:57:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शय्या (स्त्रीलिङ्ग)

बिस्तरा, बिछौना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशय्याशय्येशय्याः
द्वितीयाशय्याम्शय्येशय्याः
तृतीयाशय्ययाशय्याभ्याम्शय्याभिः
चतुर्थीशय्यायैशय्याभ्याम्शय्याभ्यः
पञ्चमीशय्यायाःशय्याभ्याम्शय्याभ्यः
षष्ठीशय्यायाःशय्ययोःशय्यानाम्
सप्तमीशय्यायाम्शय्ययोःशय्यासु
सम्बोधनहे शय्येहे शय्येहे शय्याः

अर्थ: बिस्तरा, बिछौना
संस्कृत: पर्याय: शयनीय, शयन, तल्प, औशीर, तूलि

📚 अमरकोश में:
• शय्या (२.६.१३८) — पर्याय: शयनीय
• तल्प (३.३.१३८) — पर्याय: अटारी, पत्नी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शय्या (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशय्याःशय्यौशय्याः
द्वितीयाशय्याम्शय्यौशय्यः
तृतीयाशय्याशय्याभ्याम्शय्याभिः
चतुर्थीशय्येशय्याभ्याम्शय्याभ्यः
पञ्चमीशय्यःशय्याभ्याम्शय्याभ्यः
षष्ठीशय्यःशय्योःशय्याम्
सप्तमीशय्यिशय्योःशय्यासु
सम्बोधनहे शय्याःहे शय्यौहे शय्याः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: शयनीय, शयन, तल्प, औशीर, तूलि

📚 अमरकोश में:
• शय्या (२.६.१३८) — पर्याय: शयनीय
• तल्प (३.३.१३८) — पर्याय: अटारी, पत्नी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें