🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:49:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शर (नपुंसकलिङ्ग)

पानी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशरम्शरेशराणि
द्वितीयाशरम्शरेशराणि
तृतीयाशरेणशराभ्याम्शरैः
चतुर्थीशरायशराभ्याम्शरेभ्यः
पञ्चमीशरात् / शराद्शराभ्याम्शरेभ्यः
षष्ठीशरस्यशरयोःशराणाम्
सप्तमीशरेशरयोःशरेषु
सम्बोधनहे शरहे शरेहे शराणि

अर्थ: पानी
संस्कृत: पर्याय: गुन्द्र, तेजनक

📚 अमरकोश में:
• सरकण्डा (२.४.१६२) — पर्याय: गुन्द्र, तेजनक
• बाण के और नाम (२.८.८७) — पर्याय: कलम्ब, मार्गण, पत्री, रोप, इषु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शर (पुंलिङ्ग)

पानी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशरःशरौशराः
द्वितीयाशरम्शरौशरान्
तृतीयाशरेणशराभ्याम्शरैः
चतुर्थीशरायशराभ्याम्शरेभ्यः
पञ्चमीशरात् / शराद्शराभ्याम्शरेभ्यः
षष्ठीशरस्यशरयोःशराणाम्
सप्तमीशरेशरयोःशरेषु
सम्बोधनहे शरहे शरौहे शराः

अर्थ: पानी
संस्कृत: पर्याय: गुन्द्र, तेजनक
English: (fr. √ शॄ ‘to rend’ or ‘destroy’) a sort of reed or grass, Saccharum Sara (used for arrows), RV. &c. &c.

📚 अमरकोश में:
• सरकण्डा (२.४.१६२) — पर्याय: गुन्द्र, तेजनक
• बाण के और नाम (२.८.८७) — पर्याय: कलम्ब, मार्गण, पत्री, रोप, इषु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें