🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:54:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शाठ्य (नपुंसकलिङ्ग)

बेईमानी, छल, कपट, चालाकी, जालसाज़ी, दुष्कर्म

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशाठ्यम्शाठ्येशाठ्यानि
द्वितीयाशाठ्यम्शाठ्येशाठ्यानि
तृतीयाशाठ्येनशाठ्याभ्याम्शाठ्यैः
चतुर्थीशाठ्यायशाठ्याभ्याम्शाठ्येभ्यः
पञ्चमीशाठ्यात् / शाठ्याद्शाठ्याभ्याम्शाठ्येभ्यः
षष्ठीशाठ्यस्यशाठ्ययोःशाठ्यानाम्
सप्तमीशाठ्येशाठ्ययोःशाठ्येषु
सम्बोधनहे शाठ्यहे शाठ्येहे शाठ्यानि

अर्थ: बेईमानी, छल, कपट, चालाकी, जालसाज़ी, दुष्कर्म
संस्कृत: पर्याय: कपट, व्याज, दम्भ, उपधि, छद्म

📚 अमरकोश में:
• छल के और नाम (१.७.३२) — पर्याय: कुसृति, निकृति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शाठ्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशाठ्यःशाठ्यौशाठ्याः
द्वितीयाशाठ्यम्शाठ्यौशाठ्यान्
तृतीयाशाठ्येनशाठ्याभ्याम्शाठ्यैः
चतुर्थीशाठ्यायशाठ्याभ्याम्शाठ्येभ्यः
पञ्चमीशाठ्यात् / शाठ्याद्शाठ्याभ्याम्शाठ्येभ्यः
षष्ठीशाठ्यस्यशाठ्ययोःशाठ्यानाम्
सप्तमीशाठ्येशाठ्ययोःशाठ्येषु
सम्बोधनहे शाठ्यहे शाठ्यौहे शाठ्याः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: कपट, व्याज, दम्भ, उपधि, छद्म

📚 अमरकोश में:
• छल के और नाम (१.७.३२) — पर्याय: कुसृति, निकृति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें