🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:19:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शारद (पुंलिङ्ग)

पतझड़ से संबंध रखने वाला, शरत्कालीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशारदःशारदौशारदाः
द्वितीयाशारदम्शारदौशारदान्
तृतीयाशारदेनशारदाभ्याम्शारदैः
चतुर्थीशारदायशारदाभ्याम्शारदेभ्यः
पञ्चमीशारदात् / शारदाद्शारदाभ्याम्शारदेभ्यः
षष्ठीशारदस्यशारदयोःशारदानाम्
सप्तमीशारदेशारदयोःशारदेषु
सम्बोधनहे शारदहे शारदौहे शारदाः

अर्थ: पतझड़ से संबंध रखने वाला, शरत्कालीन
संस्कृत: पर्याय: सप्तपर्ण, विशालत्वच्, विषमच्छद

📚 अमरकोश में:
• छतिवन के नाम (२.४.२३) — पर्याय: सप्तपर्ण, विशालत्वक्, विषमच्छद
• मन्द (३.३.१०२) — पर्याय: मूर्ख, थोड़ा, अकुशल, अभागा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शारद (नपुंसकलिङ्ग)

पतझड़ से संबंध रखने वाला, शरत्कालीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशारदम्शारदेशारदानि
द्वितीयाशारदम्शारदेशारदानि
तृतीयाशारदेनशारदाभ्याम्शारदैः
चतुर्थीशारदायशारदाभ्याम्शारदेभ्यः
पञ्चमीशारदात् / शारदाद्शारदाभ्याम्शारदेभ्यः
षष्ठीशारदस्यशारदयोःशारदानाम्
सप्तमीशारदेशारदयोःशारदेषु
सम्बोधनहे शारदहे शारदेहे शारदानि

अर्थ: पतझड़ से संबंध रखने वाला, शरत्कालीन
संस्कृत: पर्याय: सप्तपर्ण, विशालत्वच्, विषमच्छद

📚 अमरकोश में:
• छतिवन के नाम (२.४.२३) — पर्याय: सप्तपर्ण, विशालत्वक्, विषमच्छद
• मन्द (३.३.१०२) — पर्याय: मूर्ख, थोड़ा, अकुशल, अभागा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें