🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:07:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शीघ्र (पुंलिङ्ग)

फुर्तीला, त्वरित, सत्वर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीघ्रःशीघ्रौशीघ्राः
द्वितीयाशीघ्रम्शीघ्रौशीघ्रान्
तृतीयाशीघ्रेणशीघ्राभ्याम्शीघ्रैः
चतुर्थीशीघ्रायशीघ्राभ्याम्शीघ्रेभ्यः
पञ्चमीशीघ्रात् / शीघ्राद्शीघ्राभ्याम्शीघ्रेभ्यः
षष्ठीशीघ्रस्यशीघ्रयोःशीघ्राणाम्
सप्तमीशीघ्रेशीघ्रयोःशीघ्रेषु
सम्बोधनहे शीघ्रहे शीघ्रौहे शीघ्राः

अर्थ: फुर्तीला, त्वरित, सत्वर
संस्कृत: पर्याय: त्वरित, लघु, क्षिप्र, अर, द्रुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शीघ्र (नपुंसकलिङ्ग)

फुर्तीला, त्वरित, सत्वर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीघ्रम्शीघ्रेशीघ्राणि
द्वितीयाशीघ्रम्शीघ्रेशीघ्राणि
तृतीयाशीघ्रेणशीघ्राभ्याम्शीघ्रैः
चतुर्थीशीघ्रायशीघ्राभ्याम्शीघ्रेभ्यः
पञ्चमीशीघ्रात् / शीघ्राद्शीघ्राभ्याम्शीघ्रेभ्यः
षष्ठीशीघ्रस्यशीघ्रयोःशीघ्राणाम्
सप्तमीशीघ्रेशीघ्रयोःशीघ्रेषु
सम्बोधनहे शीघ्रहे शीघ्रेहे शीघ्राणि

अर्थ: फुर्तीला, त्वरित, सत्वर
संस्कृत: पर्याय: त्वरित, लघु, क्षिप्र, अर, द्रुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें