🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:26:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रेणी (स्त्रीलिङ्ग)

रेखा, शृंखला, पंक्ति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रेणीश्रेण्यौश्रेण्यः
द्वितीयाश्रेणीम्श्रेण्यौश्रेणीः
तृतीयाश्रेण्याश्रेणीभ्याम्श्रेणीभिः
चतुर्थीश्रेण्यैश्रेणीभ्याम्श्रेणीभ्यः
पञ्चमीश्रेण्याःश्रेणीभ्याम्श्रेणीभ्यः
षष्ठीश्रेण्याःश्रेण्योःश्रेणीनाम्
सप्तमीश्रेण्याम्श्रेण्योःश्रेणीषु
सम्बोधनहे श्रेणिहे श्रेण्यौहे श्रेण्यः

अर्थ: रेखा, शृंखला, पंक्ति
संस्कृत: पर्याय: वीथि, आलि, आवलि, पङ्क्ति, पालि

📚 अमरकोश में:
• पंक्ति (२.४.४) — पर्याय: वीथि, आलि, आवलि, पंक्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें