🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:00:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

संयुग (पुंलिङ्ग)

संयोजन, मिलाप, मिश्रण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंयुगःसंयुगौसंयुगाः
द्वितीयासंयुगम्संयुगौसंयुगान्
तृतीयासंयुगेनसंयुगाभ्याम्संयुगैः
चतुर्थीसंयुगायसंयुगाभ्याम्संयुगेभ्यः
पञ्चमीसंयुगात् / संयुगाद्संयुगाभ्याम्संयुगेभ्यः
षष्ठीसंयुगस्यसंयुगयोःसंयुगानाम्
सप्तमीसंयुगेसंयुगयोःसंयुगेषु
सम्बोधनहे संयुगहे संयुगौहे संयुगाः

अर्थ: संयोजन, मिलाप, मिश्रण
संस्कृत: पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण

📚 अमरकोश में:
• युद्ध के और नाम (२.८.१०५) — पर्याय: सम्प्रहार, अभिसम्पात, कलि, संस्फोट, अभ्यामर्द, समाघात, संग्राम, अभ्यागम, आहव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

संयुग (नपुंसकलिङ्ग)

संयोजन, मिलाप, मिश्रण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंयुगम्संयुगेसंयुगानि
द्वितीयासंयुगम्संयुगेसंयुगानि
तृतीयासंयुगेनसंयुगाभ्याम्संयुगैः
चतुर्थीसंयुगायसंयुगाभ्याम्संयुगेभ्यः
पञ्चमीसंयुगात् / संयुगाद्संयुगाभ्याम्संयुगेभ्यः
षष्ठीसंयुगस्यसंयुगयोःसंयुगानाम्
सप्तमीसंयुगेसंयुगयोःसंयुगेषु
सम्बोधनहे संयुगहे संयुगेहे संयुगानि

अर्थ: संयोजन, मिलाप, मिश्रण
संस्कृत: पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण
English: (in, BhP. also m.) union, conjunction, MBh.

📚 अमरकोश में:
• युद्ध के और नाम (२.८.१०५) — पर्याय: सम्प्रहार, अभिसम्पात, कलि, संस्फोट, अभ्यामर्द, समाघात, संग्राम, अभ्यागम, आहव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें